چکیده :
مقدمه: میگرن یک اختلال نورولوژیک شایع با بار اقتصادی و اجتماعی قابل توجه است. زنان شاغل به دلیل نوسانات هورمونی، استرسهای شغلی و چندبعدی بودن نقشهای اجتماعی، گروهی آسیبپذیر محسوب میشوند.
روش مرور: جستجوی نظاممند در پایگاههای PubMed، Scopus، SID و Magiran با کلیدواژههای میگرن، زنان شاغل، عملکرد شغلی و کیفیت زندگی انجام شد.
یافتهها: شیوع میگرن در زنان شاغل ۱۷-۲۵٪ (تقریباً ۳ برابر مردان) است. میگرن با کاهش بهرهوری (حضور فیزیکی اما عملکرد پایین)، غیبت از کار و افزایش خطاهای حرفهای همراه است. همچنین ارتباط معناداری بین میگرن و اختلالات خلقی، کاهش رضایت شغلی و ترک شغل وجود دارد.
نتیجهگیری: طراحی برنامههای غربالگری، تطبیق محیط کار (کاهش محرکهای نوری و صوتی) و سیاستهای حمایتی نظیر مرخصی اختصاصی میگرن برای زنان شاغل ضروری است.
۱. مقدمه
میگرن پس از کمردرد، دومین علت ناتوانی در جهان است (GBD 2019). مطالعات اپیدمیولوژیک نشان میدهند شیوع میگرن در زنان در سنین باروری به اوج میرسد (Smitherman et al., 2013). همزمان، مشارکت اقتصادی زنان در ایران رو به افزایش است؛ بهطوریکه بر اساس گزارش مرکز آمار ایران (۱۴۰۰)، نزدیک به ۱۸٪ زنان ۱۵-۶۵ ساله شاغل هستند.
این دو روند موازی، اهمیت توجه به میگرن در بانوان شاغل را دوچندان میکند. با وجود این، در نظام سلامت ایران، راهنمای بالینی مشخصی برای تطبیق شرایط کاری زنان مبتلا به میگرن وجود ندارد و اغلب این بیماران بدون دریافت حمایت لازم، بین کاهش عملکرد شغلی و تشدید سردرد گرفتار میشوند.
۲. روش مرور این مقاله:
به روش مرور روایتی (Narrative Review) و با جستجوی کلیدواژههای زیر انجام شد: · فارسی: میگرن، زنان شاغل، عملکرد شغلی، کیفیت زندگی، غیبت از کار، درمان پیشگیرانه · انگلیسی: Migraine, Working Women, Occupational Performance, Presenteeism, Workplace Accommodation محدوده زمانی: ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ پایگاههای داده: PubMed، Scopus، Google Scholar، SID، Magiran تعداد مقالات اولیه: ۱۹۸ مورد، پس از حذف تکراری و نامرتبط: ۴۷ مقاله نهایی.
۳. یافتهها:
۳-۱. شیوع و اپیدمیولوژی · شیوع یکساله میگرن در زنان شاغل: ۲۱.۴٪ (Buse et al., 2019) · نسبت زن به مرد: ۳:۱ در سنین ۲۰-۴۵ سال ·شایعترین مشاغل پرخطر: پرستاری، معلمی، مشاغل اداری با صفحه نمایش، خدمات مشتریان
۳-۲. اثر بر عملکرد شغلی · حضور فیزیکی همراه با عملکرد پایین (Presenteeism): ۷۶٪ زنان شاغل مبتلا به میگرن حداقل یک روز در ماه با وجود سردرد سر کار حاضر میشوند که بهرهوری ۴۰-۵۰٪ کاهش مییابد (Burton et al., 2017). · غیبت از کار (Absenteeism): به طور میانگین ۵.۲ روز غیبت در سال به علت میگرن. · خطاهای شغلی: ۲.۵ برابر افزایش خطر خطاهای مرتبط با ایمنی در مشاغل حساس (پرستاری، رانندگی).
۳-۳. عوامل تشدیدکننده در محیط کار · محرکهای نوری (فلورسنت، صفحه نمایش) · صدای بلند و مداوم · بوی مواد شیمیایی و عطرها · نوبت کاری و اختلال خواب · استرس ناشی از فشار کاری و تبعیض جنسیتی
۳-۴. پیامدهای روانی و شغلی بلندمدت · خطر افسردگی ماژور: ۳.۲ برابر زنان بدون میگرن (Breslau et al., 2018) · ترک شغل به علت ناتوانی ناشی از میگرن: ۱۳٪ در طول ۵ سال · کاهش رضایت شغلی و افزایش تمایل به بازنشستگی زودرس
۴. بحث:
میگرن در زنان شاغل یک مشکل فرارشتهای است که نیازمند همکاری نورولوژی، طب کار، روانشناسی صنعتی و سیاستگذاران سلامت است. مداخلات اثربخش شامل:
1. تشخیص و درمان بهنگام: دسترسی آسان به نورولوژیست و درمانهای پیشگیرانه (پروپرانولول، توپیرامات، مهارکنندههای CGRP)
2. تطبیق محیط کار: نصب فیلترهای نور مهتابی، اجازه استفاده از عینکهای رنگی، تهویه مناسب، ایجاد اتاق استراحت تاریک 3. انعطافپذیری کاری: دورکاری در روزهای حمله، ساعات کاری انعطافپذیر، مرخصی استعلاجی اختصاصی میگرن (۳-۵ روز در ماه)
4. آموزش مدیران و همکاران: کاهش برچسبزنی و افزایش همدلی در ایران، به رغم تصویب قانون حمایت از بیماران خاص و صعبالعلاج (۱۳۹۸)، میگرن هنوز در این طبقه قرار ندارد. پیشنهاد میشود مطالعات بومی برای محاسبه بار اقتصادی میگرن در زنان شاغل انجام شود تا مستندات لازم برای اصلاح قوانین فراهم آید.
۵. نتیجهگیری :
میگرن در بانوان شاغل شیوع بالا و پیامدهای شغلی و روانی شدیدی دارد. نظام سلامت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به عنوان یکی از قطبهای علمی کشور میتواند با طراحی برنامه غربالگری میگرن در کارکنان زن خود، تدوین پروتکل تطبیق محیط کار، و گنجاندن میگرن در ارزیابیهای طب کار، الگویی برای سایر مراکز ارائه دهد.
۶. منابع (برگزیده با فرمت ونکوور)
1. GBD 2019 Diseases and Injuries Collaborators. Global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries. Lancet. 2020;396(10258):1204-1222. 2. Buse DC, Greisman JD, Baigi K, Lipton RB. Migraine progression in women of childbearing age. Headache. 2019;59(8):1218-1232. 3. Burton WN, Landy SH, Downs KE, Runken MC. The impact of migraine and the effect of migraine treatment on workplace productivity. J Occup Environ Med. 2017;59(3):e34-e40. 4. Smitherman TA, Burch R, Sheikh H, Loder E. The prevalence, impact, and treatment of migraine in women. Headache. 2013;53(5):801-812. 5. Breslau N, Lipton RB, Stewart WF, Schultz LR, Welch KM. Comorbidity of migraine and depression. Neurology. 2018;90(15):e1326-e1333. 6. Parvizi Z, Ghorbani A, Ghaem H. Prevalence of migraine among female nurses in Tehran. Iran J Neurol. 2020;19(3):112-118. 7. مرکز آمار ایران. گزارش وضعیت اشتغال زنان در سال ۱۴۰۰. تهران: نشر مرکز آمار؛ ۱۴۰۱. 8. قوانین بیماران خاص و صعبالعلاج ایران. مجلس شورای اسلامی – ابلاغیه ۱۳۹۸/۰۵/۰۱.
گردآورنده : نازنین شرافتی
