روز جهانی ارتباطات و روابطعمومی، تنها یک مناسبت تقویمی برای تبریک و تشریفات اداری نیست؛ این روز، یادآوریِ جایگاه راهبردی حرفهایهایی است که در پشت صحنه سازمانها و رسانهها، پیونددهنده «امید با واقعیت» و «دستاورد با اعتماد عمومی» هستند.
در این میان، نقش زنان شاغل در حوزه روابطعمومی و اطلاعرسانی شایسته تأمل ویژه است. زنانی که در عین حفظ مسئولیتهای چندگانه حرفهای و خانوادگی، در صف مقدم جهاد تبیین قرار گرفتهاند؛ جهادی که نه با اسلحه که با کلمه، صداقت، صبوری و مدیریت بحران پیش میرود.
روابطعمومی امروز، دیگر فقط «ارسال خبر» یا «برگزاری همایش» نیست؛ این عرصه، هنر برقراری ارتباطی اخلاقمدار، شفاف و مسئولانه میان سازمان و جامعه است. و تجربه نشان داده که زنان در این عرصه، مهارتهای کمنظیری در همدلی، دقت در پیامرسانی، مدیریت همزمان بحرانها و خلق فرصت از دل تهدیدها از خود بروز دادهاند.
از خبرنگاران زن که در خطمقدمِ پرسشگری روشنگرانه جان میکنند، تا مدیران زن روابطعمومی که در سختترین روزهای بحران، از کرونا تا تحریم و ناترازیها، پل ارتباطی مردم و نهادها بودهاند — همه و همه سربازان گمنامی هستند که «انسجام اجتماعی» را با زحمت بیادعای خود حفظ کردهاند.
پایگاه خبری «زنان شاغل» ضمن گرامیداشت ۲۷ اردیبهشتماه، روز جهانی ارتباطات و روابطعمومی، این روز را به تمامی مجاهدان عرصه اطلاعرسانی، بهویژه زنان شاغل این حوزه تبریک میگوید و تأکید میکند که آینده ارتباطات سازمانی، به حضور و رشد مستمر زنان آگاه، دلسوز و حرفهای گره خورده است.
«ارتباطات موفق، زنانهاند؛ یعنی آمیخته با صبر، دقت، صداقت و مسئولیت.»
روز جهانی ارتباطات و روابطعمومی؛ ریشهها، اهداف و جایگاه جهانی
تأکید ویژه بر نقش زنان در خط مقدم اطلاعرسانی و اعتمادآفرینی
۲۷ اردیبهشتماه در تقویم رسمی ایران، روز جهانی ارتباطات و روابطعمومی نامگذاری شده است؛ روزی که فرصتی برای بازشناسی جایگاه راهبردی ارتباطات در زندگی فردی و اجتماعی انسان معاصر است. اما این روز جهانی چه پیشینهای دارد؟ آیا واقعاً در سطح جهان چنین روزی وجود دارد؟ و زنان شاغل در این عرصه چه نقشی در تحول آن ایفا کردهاند؟ این نوشتار به بررسی ابعاد مختلف این مناسبت جهانی با نگاهی ویژه به حضور مؤثر زنان در روابطعمومی و اطلاعرسانی میپردازد.
پیشینه تاریخی: زایش یک ایده جهانی
برخلاف تصور عمومی، «روز جهانی ارتباطات» صرفاً یک ابتکار ملی یا صنفی نیست، بلکه ریشه در تحولی نهادی در سطح بینالمللی دارد. این روز برای اولین بار توسط کلیسای کاتولیک و در چارچوب شورای دوم واتیکان (واتیکان دوم) پایهگذاری شد.
پاپ پل ششم در سال ۱۹۶۷ میلادی، همزمان با تحولات شگرف در عرصه رسانههای جمعی، «روز جهانی ارتباطات اجتماعی» (World Communications Day) را بنیان نهاد. جالب توجه است که از همان سالهای نخست، زنان در کنار مردان در کمیتههای مشورتی و اجرایی مرتبط با این روز حضور داشتند؛ حضوری که تا امروز به رهبری زنانی در سطوح بالای سیاستگذاری ارتباطی در واتیکان و نهادهای بینالمللی انجامیده است.
سال ۲۰۲۶، شصتمین سالگرد تأسیس این روز جهانی محسوب میشود که خود گواهی بر استمرار و اهمیت آن در طول شش دهه اخیر است.
جایگاه جهانی: آیا این روز در جهان وجود دارد؟
پاسخ صریح به این پرسش بله است؛ اما با یک تفاوت اساسی. روز جهانی ارتباطات در سطح جهان، عمدتاً با نام «روز جهانی ارتباطات اجتماعی» (World Day of Social Communications) شناخته میشود و توسط کلیسای کاتولیک و بسیاری از نهادهای مذهبی و اجتماعی در کشورهای مختلف جهان گرامی داشته میشود.
این روز هر ساله در یکشنبه پیش از عید پنطیکاست (Ascension Sunday) که معمولاً در ماه مه واقع میشود، برگزار میگردد. برای سال ۲۰۲۶، این روز برابر با ۱۷ مه اعلام شده است.
با این حال، روز جهانی ارتباطات و روابطعمومی در ایران با تأکید بر بُعد حرفهای و صنفی روابطعمومی و با نام ۲۷ اردیبهشتماه، رویکردی ملی و بومی دارد. آنچه میان این دو مناسبت مشترک است، توجه به نقش حیاتی ارتباطات مؤثر، شفاف و مسئولانه در جامعه است — نقشی که زنان در خط مقدم آن ایستادهاند.
زنان در روابطعمومی؛ از حاشیه تا مرکز تصمیمسازی
آمارهای جهانی نشان میدهد که امروز بیش از ۶۵ درصد از نیروی شاغل در حوزه روابطعمومی و ارتباطات را زنان تشکیل میدهند. در ایران نیز این نسبت در بسیاری از سازمانها و نهادهای دولتی و خصوصی به بیش از نیم میرسد. اما این حضور گسترده، یکشبه به دست نیامده است.
زنان در روابطعمومی به دلایل ساختاری و رفتاری مزیتهای آشکاری دارند:
· مهارتهای ارتباطی نرم: همدلی، صبوری، گوش دادن فعال و توانایی مدیریت تعارض — ویژگیهایی که در زنان به طور میانگین برجستهتر است — ستونهای اصلی روابطعمومی موفق را تشکیل میدهند.
· مدیریت بحران با رویکرد انسانی: تجربه نشان داده که زنان در بحرانهایی مانند کرونا، بلایای طبیعی یا بحرانهای اعتماد، توانستهاند با لحنی صمیمیتر و مؤثرتر، پل ارتباطی میان نهادها و مردم باشند.
· مسئولیتپذیری اجتماعی بالا: زنان شاغل در روابطعمومی اغلب فراتر از الزامات شغلی، به دنبال خلق ارزش اجتماعی و بهبود کیفیت ارتباطات هستند.
با این حال، چالشها نیز کم نیستند. تبعیضهای نانوشته در انتصاب به سمتهای ارشد، بار مضاعف مسئولیتهای خانوادگی، و گاهی نادیده گرفته شدن زحمات خاموش از جمله موانعی است که زنان این عرصه با آن روبرویند.
فلسفه وجودی: چرا به چنین روزی نیاز داریم؟
ایجاد یک روز جهانی برای ارتباطات، پاسخی به نیازهای عمیق جوامع مدرن بوده است؛ نیازی که درک آن برای زنان شاغل در این عرصه از همه ضروریتر است.
۱. توجه به تحولات شتابان رسانهای: دهه ۱۹۶۰، دوران طلایی تلویزیون و رشد بیسابقه رسانههای جمعی بود. زنان آن دوران با ورود به این عرصه، چهره ارتباطات را از فضایی مردانه و فنی به فضایی انسانیتر و اخلاقمحور تغییر دادند.
۲. تقویت مسئولیت اجتماعی در ارتباطات: پیامهای پاپها در این روز همواره بر جنبههای اخلاقی و انسانی ارتباطات تأکید داشته است. زنان به دلیل نگاه مراقبتی و اخلاقیشان، همواره پیشگام این رویکرد بودهاند.
۳. رویارویی با چالشهای جدید: در سالهای اخیر، محور پیامهای این روز به چالش هوش مصنوعی و فناوریهای دیجیتال معطوف شده است. امسال، پاپ لئون چهاردهم، شصتمین دوره این روز را با موضوع «حفظ چهرهها و صداهای انسانی» (Preserving human voices and faces) نامگذاری کرده است — موضوعی که به طور ویژه بر ارزشهای نرم و انسانی تأکید دارد که زنان در آن پیشگام هستند.
محورهای اصلی روز جهانی ارتباطات ۲۰۲۶
انتخاب موضوع «حفظ چهرهها و صداهای انسانی» از سوی پاپ لئون چهاردهم، نشاندهنده نگرانی عمیق از تأثیرات فناوریهای نوین بر اصالت ارتباطات انسانی است. در بیانیه دیکاستری ارتباطات واتیکان آمده است: «چهره و صدا، ویژگیهای منحصربهفرد و غیرقابلتکرار هر انسان هستند که هویت یگانه آنها را آشکار میسازد».
پاپ لئون چهاردهم که خود هدف دهها «ویدیوی دیپفیک» (جعل عمیق) قرار گرفته، بر خطرات هوش مصنوعی در شبیهسازی چهره و صدای انسان و تضعیف تفکر نقادانه تأکید کرده است. پیام کلیدی ایشان چنین است:
«تکنولوژی نمیتواند جایگزین ظرفیتهای منحصربهفرد انسانی یعنی همدلی، اخلاق و مسئولیت اخلاقی شود. ارتباطات عمومی نیازمند قضاوت انسانی است، نه صرفاً الگوهای داده.»
در این پیام بر سه محور اصلی تأکید شده است: مسئولیتپذیری در برابر آیندهای که میسازیم، همکاری برای شهروندی دیجیتال آگاهانه، و آموزش سواد رسانهای و هوش مصنوعی در همه سطوح. زنان در هر سه محور، به دلیل رویکرد مشارکتی و تربیتیشان، نقشی کلیدی ایفا میکنند.
جمعبندی: زنان، معماران ارتباطات انسانیتر فردا
روز جهانی ارتباطات با بیش از نیم قرن پیشینه، ریشه در درک عمیق نهادهای بینالمللی از نقش حیاتی ارتباطات در تمدن مدرن دارد. این روز هر سال در سراسر جهان با رویکردی اخلاقی و انسانمحور گرامی داشته میشود و محورهای آن، منطبق با تحولات روز و چالشهای پیشِ رو بهروز میشود.
در ایران، روز ۲۷ اردیبهشتماه با تأکید بر نقش و جایگاه حرفهایِ روابطعمومی و اطلاعرسانی، بُعد ملی و صنفی این مناسبت جهانی را بازتاب میدهد. آنچه در این بازتاب گاه نادیده میماند، سهم عظیم زنان در ساختن این عرصه است.
از مدیران زن روابطعمومی که در سختترین روزهای بحران، پل اعتماد میان مردم و نهادها بودهاند تا خبرنگاران زنی که با پرسشگری منصفانه، شفافیت را به یک ارزش روزانه تبدیل کردهاند — همه و همه سربازان گمنامی هستند که «ارتباطات انسانی» را در دنیای سرد و الگوریتمی امروز زنده نگه داشتهاند.
ارتباطات موفق، زنانه است؛ نه به این معنا که مختص زنان است، بلکه بدین معنا که آمیخته با صبر، دقت، صداقت، همدلی و مسئولیتپذیری است — ویژگیهایی که زنان در طول تاریخ این حرفه، سربلندانه حمل کردهاند.
۲۷ اردیبهشت را به تمام زنان شاغل در روابطعمومی، اطلاعرسانی و رسانه تبریک میگوییم. آنها نه فقط پیامرسانان اعتماد، که معماران ارتباطات انسانیتر فردایند.
منابع:
· Vatican News / Dicastery for Communication
· Catholic News Service
· ANS – Agenzia iNfo Salesiana
· گزارشهای بینالمللی مشارکت زنان در روابطعمومی (PRSA، CIPR، IABC)
گردآورنده :نازنین شرافتی
