دیگر هیچ انسان دور ریختنی وجود ندارد: ضرورت هم‌تولیدی

 عنوان کامل کتاب: «دیگر هیچ انسان دور ریختنی وجود ندارد: ضرورت هم‌تولیدی»

(No More Throw-Away People: The Co-Production Imperative)

نویسنده: ادگار اس. کان (Edgar S. Cahn)

درباره نویسنده:

ادگار اس. کان (Edgar S. Cahn) وکیل برجسته حقوق مدنی آمریکایی و بنیان‌گذار مفهوم «دلارهای زمانی» (Time Dollars) یا بانک‌های زمان است. او که یکی از چهره‌های کلیدی در توسعه مفهوم هم‌تولیدی است، این ایده را پس از یک حمله قلبی و مشاهده مستقیم ناتوانی سیستم سنتی در پاسخگویی به نیازهای واقعی انسان‌ها پرورش داد.

خلاصه کتاب

این کتاب نقدی بنیادین بر نظام سرمایه‌داری محض و تمرکز صرف آن بر ارزش‌های پولی است. کان استدلال می‌کند که اقتصاد بازار سنتی، ارزش بسیاری از کارهای ضروری اما بدون دستمزد مانند مراقبت از کودکان و سالمندان، ترمیم بافت جامعه و کارهای داوطلبانه را نادیده می‌گیرد. «هم‌تولیدی (Co-production) یک استراتژی جسورانه و عمل‌گرایانه است که محدودیت‌های موجود در مسیر تحول اجتماعی را درهم می‌شکند. این کتاب روی تاریک پول و بازار را افشا می‌کند. این کتاب با تعریف دوباره از علم اقتصاد و رفتار با خانوارها و جامعه به عنوان یک اقتصاد مجزا، پویایی مبادله‌ای جدیدی ایجاد می‌کند که به همه ما این قدرت را می‌دهد تا به عوامل تغییر تبدیل شویم. ما می‌توانیم آینده را شکل دهیم، برنامه‌های اجتماعی شکست‌خورده را به کاتالیزورهایی برای عدالت اجتماعی تبدیل کنیم، افرادی که «دور ریختنی» تلقی می‌شوند را به عنوان شرکای یک مأموریت مشترک به کار گیریم و جهانی را که برای فرزندانمان می‌خواهیم بسازیم.»

درباره کتاب (از قلم ناشر):

این کتاب که توسط ادگار کان، بنیان‌گذار مفهوم «دلارهای زمانی» (Time Dollars) یا همان بانک‌های زمان نوشته شده، به نقد نظام سرمایه‌داری محض می‌پردازد. کان استدلال می‌کند که اقتصاد بازار سنتی، ارزش بسیاری از کارهای ضروری مانند مراقبت از کودکان، سالمندان، ترمیم بافت جامعه و داوطلبی را نادیده می‌گیرد، مگر اینکه این فعالیت‌ها از کانال پول عبور کنند.

ایده هم‌تولیدی :

هم‌تولیدی به این معناست که دریافت‌کنندگان خدمات (مانند افراد نیازمند، بیماران یا سالمندان) صرفاً مصرف‌کننده نیستند، بلکه خود بخشی از راه‌حل هستند. به عنوان مثال، یک فرد مسن تنها گیرنده خدمات پرستاری نیست؛ او می‌تواند با تجربه و محبت خود به جامعه بازپس دهد. سیستم بانک زمان، ساعات کمک به دیگران را ثبت می‌کند و افراد می‌توانند این ساعات را برای دریافت خدمات دیگر «برداشت» کنند.

مفاهیم کلیدی:

دارایی محوری (Asset Perspective): به جای تمرکز بر کمبودها و نیازهای افراد (دیدگاه کمبود)، باید بر دارایی‌ها، مهارت‌ها و توانایی‌های آن‌ها تمرکز کرد.

تعریف مجدد کار: کار فقط به شغلی که دستمزد دارد محدود نمی‌شود. بزرگ کردن فرزندان، مراقبت از همسایه و ساختن اجتماع نیز «کار» محسوب می‌شود و باید ارزش آن احیا شود.

عدالت اجتماعی: سیستم فعلی، افرادی را که پول ندارند به حاشیه می‌راند. هم‌تولیدی به آن‌ها اجازه می‌دهد تا با استفاده از زمان و تخصص خود، قدرت خرید اجتماعی پیدا کنند.

ایده اصلی کتاب حول چهار مفهوم محوری شکل می‌گیرد:

1.  اقتصاد هسته (Core Economy): کان بر اساس مفهوم قدیمی یونانی “Oikonomia” (مدیریت خانه) استدلال می‌کند که یک «اقتصاد جداگانه» متشکل از خانواده، همسایگی و جامعه وجود دارد که به همان اندازه اقتصاد پولی مهم است. این اقتصاد هسته، محل تولید مراقبت، همبستگی و معناست.

2.  ضرورت هم‌تولیدی (The Co-Production Imperative): مهم‌ترین ایده کتاب این است که دریافت‌کنندگان خدمات (بیماران، سالمندان، نیازمندان) صرفاً مصرف‌کننده یا مشکل نیستند، بلکه بخشی از راه‌حل هستند. هم‌تولیدی به معنای ایجاد یک رابطه برابر و دوجانبه بین متخصصان و افرادی است که به آنها خدمات ارائه می‌شود. به عبارت دیگر، یک فرد سالمند تنها یک گیرنده خدمات پرستاری نیست؛ او می‌تواند با تجربه و محبت خود به جامعه بازپس دهد.

3.  چشم‌انداز دارایی (Asset Perspective): در مقابل رویکرد سنتی که بر «نیازها و کمبودهای» افراد تمرکز می‌کند، کان پیشنهاد می‌دهد که بر «دارایی‌ها، مهارت‌ها و توانایی‌های» افراد تمرکز کنیم. این دیدگاه، افراد به حاشیه رانده شده را به عنوان سرمایه‌های ارزشمند جامعه می‌بیند.

4.  بانک زمان (Time Banking): ابزار عملی تحقق هم‌تولیدی، سیستم «بانک زمان» است. در این سیستم، افراد برای کمکی که به دیگران می‌کنند «ساعت اعتبار» دریافت می‌کنند و می‌توانند بعداً این ساعات را برای دریافت خدمات دیگران برداشت کنند. این سیستم، ارزش ذاتی زمان همه انسان‌ها را برابر می‌کند، صرف نظر از جایگاه اقتصادی آن‌ها.

نتیجه‌گیری کتاب:

برای ساختن جامعه‌ای عادلانه، باید سیستمی موازی با اقتصاد پولی ایجاد کنیم که بر اساس اعتماد، احترام متقابل و مشارکت همگانی بنا شده باشد.

کان در این کتاب فراتر از ارائه یک راهکار ساده، به دنبال بازتعریف ارزش‌های بنیادین جامعه است. او معتقد است برای ساختن جامعه‌ای عادلانه، باید سیستمی موازی با اقتصاد پولی خلق کنیم که بر پایه اعتماد، احترام متقابل، مشارکت همگانی و عدالت اجتماعی بنا شده باشد و در آن، هیچ انسانی «دور ریختنی» تلقی نشود.

نوشته : محمدامین قدسی